مطالعات مدیریت خدمات عمومی

گونه‌شناسی راهبردهای مدیریت تعارض منافع نمایندگان مجلس شورای اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فرج اله رهنورد 1
یحیی مرتب 2
حسین علیپور 3

1 استاد گروه مدیریت موسسه عالی آموزش و پژوهش برنامه‌ریزی، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، موسسه آموزش و پژوهش برنامه‌ریزی، تهران، ایران.

3 استادیار گروه مدیریت موسسه عالی آموزش و پژوهش برنامه‌ریزی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22054/spsa.2026.92648.1155
چکیده
مدیریت تعارض منافع نمایندگان پارلمان، یکی از مسائل اساسی مورد پیگیری و دغدغه پارلمان‌های کشورهای مختلف جهان بوده است. حصول اطمینان از پیگیری منافع عمومی از طریق نمایندگان پارلمان و عدم تمایل آنها به منافع شخصی در حین ایفای نقش‌های نمایندگی خود، از مسائلی است که ذهن اندیشمندان مختلفی را سالها به خود مشغول داشته است. مجلس شورای اسلامی بعنوان تنها نهاد تقنینی کشور، جایگاه خطیری در ریل‌گذاری و نظارت بر اجرای قوانین در کشور دارد. به تبع حصول اطمینان از مدیریت تعارض منافع نمایندگان مجلس شورای اسلامی و کنش و رفتار آنها در مسیر منافع و مصالح ملی، همانند دیگر کشورها، نیازمند قواعد و قوانین خاص خود است. این پژوهش در دو فاز در تلاش برای گونه‌شناسی سازوکارهای مدیریت تعارض منافع نمایندگان مجلس شورای اسلامی است. در فاز اول پژوهش، با برگزاری گروه کانونی، ۱۲ سند بالادستی و قانون مرتبط با نمایندگان مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. در فاز دوم ۲۰ مصاحبه عمیق نیمه ساختار یافته با خبرگان و نمایندگان فعلی و ادوار مجلس شورای اسلامی برگزار شد. مجموع داده‌های بدست آمده بوسیله نرم افزار MAXQDA کد گذاری کیفی انجام شد و نهایتا ۳۱ مضمون سازمان دهنده در سه مضمون فراگیر دسته‌بندی شدند. سازوکارهای مدیریت تعارض منافع نمایندگان در نقش تقنینین، در نقش نظارتی و فرانقشی مضامین فراگیر این تحقیق بشمار می‌آیند. نهایتا این مضامین به بحث و تحلیل گذارده شده است.

عنوان مقاله English

A Typology of Strategies for Mitigating Conflicts of Interest among Parliamentarians of the Islamic Consultative Assembly

نویسندگان English

Farajollah Rahnavard 1
Yahya Morattab 2
Hosein Alipour 3
1 Professor, Department Management, Institute for Management and Planning Studies (IMPS), Tehran, Iran.
2 Ph.D Candidate, Department of Management, Institute for Management and Planning Studies (IMPS), Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Management, Institute for Management and Planning Studies (IMPS), Tehran, Iran.
چکیده English

Managing conflicts of interest among parliamentarians has been one of the fundamental issues pursued and of concern to parliaments in various countries around the world. Ensuring that parliamentarians pursue the public interest and refrain from personal gain while performing their representative roles is a matter that has preoccupied the minds of many scholars for years. As the sole legislative body of the country, the Islamic Consultative Assembly (Majlis) holds a critical position in setting the course and overseeing the implementation of laws in the country. Consequently, ensuring the management of conflicts of interest among the representatives of the Islamic Consultative Assembly, as well as their conduct and behavior in line with national interests and welfare, like in other countries, requires its own specific rules and regulations. This research, conducted in two phases, seeks to develop a typology of conflict of interest management mechanisms for the representatives of the Islamic Consultative Assembly. In the first phase of the research, through a focus group, 12 policies and laws relevant to the representatives were reviewed and analyzed. In the second phase, 20 semi-structured in-depth interviews were conducted with experts and current as well as former representatives of the Islamic Consultative Assembly. All the obtained data were qualitatively coded using MAXQDA software, and finally, 31 organizing themes were categorized into three overarching themes. The mechanisms for managing conflicts of interest among representatives in their legislative role, supervisory role, and meta-role constitute the overarching themes of this research. Finally, these themes are discussed and analyzed.

1.        جعفری‌نیا، سعید، عابدی جعفری، حسن، وکیلی، یوسف، رنجبر کبوترخانی، مصطفی (۱۴۰۱). سنخ‌شناسی تعارض منافع کارگزاران دولتی: پهنه‌کاوی مطالعات تعارض منافع در بخش دولتی، مطالعات مدیریت دولتی ایران، 5(1)،1-29.                                                     doi: 10.22034/jipas.2022.315287.1289
2.       جلیلی‌کناری، محدثه (1401). بررسی میزان اثربخشی سیاست‌های مدیریت تعارض منافع در کشورهای عضو اتحادیه اروپا، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل: ۱۸۵۶۶. https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1754843
3.       زینالو، مهدی، علی احمدی، علیرضا، نریمان، سعید (۱۳۹۸). بررسی عوامل بروز تعارض منافع در نمایندگان مجلس شورای اسلامی، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، 5(2)،99-117. doi: 10.22059/ppolicy.2019.72274.
4.       شعبانی، قاسم (۱۴۰۴). حقوق اساسی و ساختار حکومت جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات اطلاعات.
5.       مرتب، یحیی، کشافی‌نیا، وحید، عباسی، مصطفی، واثقی، محمد و فلاحیان مهدی. (۱۳۹۹). تعارض منافع در بخش عمومی، تهران: انتشارات شفافیت و پیشرفت.
6.       مرتب، یحیی، یاوری، وحید (۱۴۰۰). شناسایی معیارهای ارزیابی شفافیت در مجلس شورای اسلامی، مطالعات مدیریت دولتی ایران، 4(1)،35-62. doi: 10.22034/JIPAS.2021.294315.1197.
7.       هیوود، پل (۱۳۹۷). فساد سیاسی. ترجمه: محمد طاهری و میرقاسم بنی‌هاشم. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
8.      Bolleyer, N., & Smirnova, V. (2017). Parliamentary ethics regulation and trust in European democracies. West European Politics, 40(6), 1218–1240. https://doi.org/10.1080/01402382.2017.1290404
9.      Bolleyer, N., Smirnova, V., Di Mascio, F., Natalini, A. (2020). Conflict of interest regulation in European parliaments: Studying the evolution of complex regulatory regimes. Regulation & Governance, 14(3), 428–446. https://doi.org/10.1111/REGO.12221
10.  Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
11.  Catchick, P. (2014). Conflict of Interest : Gateway to Corruption. ACFE European Fraud Conference.
12.  Cooper, T. L. (2006). The Responsible Administrator: An Approach to Ethics for the Administrative Role (5th ed.). Jossey-Bass.
13.  Davis, Michael, Stark, & Andrew. (2001). Conflict of Interest in the Professions. Oxford University Press.
14.  Demmke; Christoph, Paulini, M., Autioniemi, J., & Lenner, F. (2020). The Effectiveness of Conflict of Interest Policies in the EU- Member States.
15.  Demmke, C., & Henökl, T. (2007). Managing Conflicts of Interests: Ethics Rules and Standards in the Member States and the European Institutions. European Institute of Public Administration (Maastricht), 3, 1–7. http://aei.pitt.edu/11065/.
16.  Djankov, S., La Porta, R., Lopez-de-Silanes, F., & Shleifer, A. (2009). Disclosure by Politicians. National Bureau of Economic Research Working Paper Series, No. 14703. https://doi.org/10.3386/w14703
17.  European Research Centre for Anti-Corruption and State-Building. European Public Accountability Index (EuroPAM), Retrieved from http://europam.eu/.
18.  Friedberg, E. (2012). Conflict of interest from the perspective of the sociology of organised action. In A. Peters & L. Handschin (Eds.), Conflict of Interest in Global, Public and Corporate Governance (pp. 39–53). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139248945.004.
19.  Hough, D. (2013). Corruption, Anticorruption and Governance. Palgrave Macmillan.
20.  Kernaghan, K., & Langford, J. (2014). The Responsible Public Servant (second). The Institute of Public Administration of Canada.
21.  King, N., & Horrocks, C. (2010). Interviews in Qualitative Research. SAGE Publications Ltd.
22.  Li, W. (2024). The Rules of Conflict-of-Interest Management for Public Officials under the “british Model”: A Content Analysis Based on 19 Codes of Ethics. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1), 1–19. https://doi.org/10.2478/amns-2024-2728.
23.  Loewenstein, G. (2011). The limits of transparency: Pitfalls and potential of disclosing conflicts of interest. American Economic Review, 101(3), 423–428.
24.  Mattarella, B. G. (2010). Comparison of legal systems governing conflict of interest. Revue Francaise d’Administration Publique, 135(3), 643–654. [In French]. https://doi.org/10.3917/rfap.135.0643
25.  Nelson, E. L., & Sanyal, K. (2010). Conflict of Interest Issues in Parliament. PRS Legislative Research, November 2009, 1–4.
26.  OECD. (2003). Recommendation of the Council on Guidelines for Managing Conflict of Interest in the Public Service. OECD Publication.
27.  OECD. (2005). Managing Conflict of Interest in the Public Sector: A Toolkit. OECD Publication.
28.  Orr, G. (2019). Parliamentary Disqualification for Financial Conflicts. Federal Law Review, 47(4), 583–605. https://doi.org/10.1177/0067205X19875033.
29.  Rothstein, B., & Teorell, J. (2008). What Is Quality of Government? A Theory of Impartial Government Institutions. Governance, 21(2), 165–190. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/j.1468-0491.2008.00391.x.
30.  Seger, A. (2008). Corruption and Democracy: Political Finances, Conflicts of Interest, Lobbying, Justice. Council of Europe Publishing.
31.  Trost, C., & Gash, A. L. (2008). Conflict of Interest and Public Life: Cross-National Perspectives. Cambridge University Press. https://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/philosophy/political-philosophy/conflict-interest-and-public-life-cross-national-perspectives.
مطالعات مدیریت خدمات عمومی
دوره 4، شماره 12
تابستان 1405
صفحه 53-96

  • تاریخ دریافت 21 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 22 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 27 خرداد 1405

صفحه اصلی

اعضای هئیت تحریریه

ارسال مقاله

تماس با ما

هزینه بررسی مقاله ها