نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیارگروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
چکیده
چکیده
مدیریت کتابخانههای عمومی ایران در سطح ملی با مسائل متعددی مواجه است. هدف این پژوهش شناسایی نظام مسائل مدیریت کتابخانههای عمومی ایران است. در این پژوهش با رویکرد کیفی و استفاده از روش فراترکیب و الگوی هفت مرحلهای سندلوسکی و باروسو از 64 مقاله در موضوع پژوهش که با رویکرد ملی در ایران انجامشده و در بازه زمانی 1390 تا ۱۴۰4 منتشرشده بود، پس از چند مرحله غربالگری ۱۳ مقاله بر اساس شاخصهای جامعه پژوهش، ارتباط، اعتبار و روزآمدی انتخاب و یافتهها و نتایج آنها تحلیل شد. با ترکیب یافتهها و نتایج کیفی پژوهشهای منتخب، محتوای بهدستآمده در قالب 61 کد و 14 مفهوم مستخرج از آنها، در 4 مقوله شامل: سیاستگذاری، برنامهریزی، اجرا و ارزیابی دستهبندی شدند. مطابق یافتهها اهم مسائل در این چهار مقوله شامل: مسائل سیاستگذاری: ابهام در نقشها و ترتیبات نهادی، چنددستگی و عدم یکپارچگی سیاستی؛ مسائل برنامهریزی: شکاف راهبردی میان وضع موجود و مطلوب، عدم قطعیتهای محیطی؛ مسائل اجرا: چالش نیروی انسانی، رشد فرهنگ سازمانی؛ مسائل ارزیابی: ناکارآمدی نظامهای کنترل راهبردی، عدم تناسب شاخصهای ارزیابی با مأموریتها. دریک نتیجهگیری، مدیریت کتابخانههای عمومی ایران در سطح ملی با شبکهای از مسائل بههمپیوسته در سیاستگذاری، برنامهریزی، اجرا و ارزیابی مواجه است. حل مسائل مدیریت کتابخانههای عمومی ایران، نیازمند یک سازوکار و رویکرد نظاممند و کلنگر است که به پیوستگی مسائل و تأثیرات متقابل آنها بر یکدیگر توجه کند. در این رویکرد بهجای پرداختن به هر یک از مسائل مدیریت بهصورت مستقل مجموعه این مسائل در مقولههای سیاستگذاری، برنامهریزی، اجرا و ارزیابی بهعنوان یک چرخۀ و فرآیند تکرارشونده و پیوسته موردتوجه قرار میگیرد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
The System of Public Library Management Issues in Iran
نویسنده [English]
- Reza Maleki
Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Psychology and Education, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Abstract
National-level management of Iran’s public libraries faces multiple challenges. This study aims to identify and map the system of issues in the management of Iran’s public libraries. Using a qualitative approach, the research employed a meta-synthesis method based on Sandelowski and Barroso’s seven-step model. From an initial pool of 64 articles on the study topic conducted in Iran from a national perspective and published between 2011 (1390) and 2025 (1404), 13 articles were ultimately selected after several screening stages, using the criteria of study population relevance, topical relevance, methodological credibility, and currency. The findings and results of the selected studies were then analyzed. By integrating the qualitative findings of the included studies, the extracted content was synthesized into 61 codes and 14 concepts, which were grouped into four categories: policymaking, planning, implementation, and evaluation. According to the results, the major issues across these categories were as follows: policymaking issues—ambiguity in roles and institutional arrangements, fragmentation and lack of policy coherence; planning issues—a strategic gap between the current and desired states, and environmental uncertainties; implementation issues—human resource challenges and the development of organizational culture; and evaluation issues—inefficiencies in strategic control systems and misalignment between evaluation indicators and organizational missions. In conclusion, national-level management of Iran’s public libraries is confronted with an interconnected network of issues spanning policymaking, planning, implementation, and evaluation. Addressing these challenges requires a systematic and holistic mechanism and approach that recognizes the interdependence of issues and their reciprocal effects. Rather than treating each managerial problem in isolation, this approach conceptualizes the set of issues within the four domains of policymaking, planning, implementation, and evaluation as a continuous, iterative cycle and process.
کلیدواژهها [English]
- Iranian public libraries
- Library management
- Library management issues
- Policy-making
- Planning
- Implementation
- Evaluation
- آهنگر، مصطفی، خندان، محمد، اسماعیلی گیوی، محمدرضا (۱۴۰۱). شناسایی و اولویتبندی ذینفعان کتابخانههای عمومی ایران با استفاده از ماتریس علاقه/قدرت، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۲5(۱)، ۲۴۴-۲۶۸. doi: 30481/lis.2022.305886.1885
- امیدخدا، مریم، اباذری، زهرا، میرحسینی، زهره، حریری، نجلا (1399). تعیین مناسبترین نوع برنامهریزی بهمنظور طراحی فعالیتهای فرهنگی کتابخانههای عمومی، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۲۶ (۱)،۱۳۹-۱۵۷1001.1.26455730.1399.26.1.1.0
- باقرزاده، محمدسعید، طبری، مجتبی، مجیبی، تورج، باقرزاده، محمدرضا، مهدیزاده اشرفی، علی (۱۳۹۹). طراحی و تبیین مدل حکمرانی خوب برای ادارات کل کتابخانههای عمومی کشور، فصلنامه علمی-پژوهشی جغرافیا (برنامهریزی منطقهای)، ۱۱(۱)، ۲۸۹-۳۱۰. com/p2249658
- خاشعی، وحید (۱۳۹۳). کاوشی بر مختصات مدل کنترل استراتژیک چشمانداز نهاد کتابخانههای عمومی کشور، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۲۰(۱)، ۳۱-۵۱. 1001.1.26455730.1393.20.1.5.2
- درودی،فریبرز، بنی اسدیان، فرحناز (1402). دیدگاه متخصصان علم اطلاعات درباره تحولات آتی کتابخانههای عمومی،کتابداری و اطلاعرسانی، 26(4)، 199-232. doi: 10.30481/lis.2023.422159.2111
- ذوالفقارزاده، محمدمهدی، ذاکری، علی، گیلانینژاد، فاطمهزهرا، صداقت باغبانی، سینا، نصرالهی، حامد، میاری، سینا (۱۳۹۹). سناریوهای آینده کتابخانههای عمومی ایران: پژوهشی مبتنی بر کارگاههای آیندهپژوهی در میان کتابداران، مدیران و اعضای منتخب، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۲۶(۴)، ۷۵۱-۷۸۵. 1001.1.26455730.1399.26.4.4.9
- سالاری، محمود (1398). چالشها و مسائل مدیریتی کتابخانهها در گذر از کتابخانه سنتی به سوی کتابخانه دیجیتالی با نگاهی به ایران، کتابداری و اطلاعرسانی، 13(2)، 97-112. https://www.magiran.com/p790205
- شعبانیان گزافرودی، میلاد، زارعی، هاجر (۱۳۹۵). طراحی مدل تصمیمگیری چندشاخصه فازی برای انتخاب مدیران کتابخانههای عمومی از دیدگاه کتابداران، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۲۲(۱)، ۷۳-۹۴. 1001.1.26455730.1395.22.1.3.4
- شکاری، محمدرضا، خاتمی زاده، شهناز، نواح، عبدالرضا، هاشمی، اسماعیل، کوهی رستمی، منصور (1402). مدلسازی تأثیر فرهنگ بر ایفای نقش کتابخانههای عمومی به مثابه مراکز اجتماعی: یک مطالعه داده بنیاد، کتابداری و اطلاعرسانی، 26(1)، 225-258.
- شیرازی، حسین (۱۳۹۸). تنظیمگری بهجای تصدیگری در سیاستگذاری؛ مطالعه موردی: الگوی تعامل نهاد کتابخانههای عمومی و بخش کتابخانههای شهرداری تهران، فصلنامه دولتپژوهی، ۵(۲۰)، ۹-۳۳. https://doi.org/10.22054/tssq.2020.44390.730
- عسکری باقرآبادی، محبوبه، خان محمدی، هادی، حسین پور، داود (1403). شناسایی و اولویتبندی مسائل بغرنج در نظام اداری ایران، مطالعات مدیریت خدمات عمومی، 2(3)، 1-44. doi: 22054/spsa.2024.78188.1035
- ضیایی، ثریا، بهرامی نیا، سارا، مرادی، محمود (1402). شناسایی نقش کتابخانههای عمومی در توسعۀ اقتصادی جامعه از دیدگاه متخصصان، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، 29(1)، 12-32.
- عنایت الله، سهیل (1393). پرسش از آینده، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
- غفاری قدیر، جلال، روشندل اربطانی، طاهر، ضیائی، محمدصادق (۱۳۹۲). تدوین سناریوهای متصور برای آیندۀ نهاد رسانهای کتابخانههای عمومی ایران، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۱۹(۳)، ۲۹۵-۳۲۸. 1001.1.26455730.1392.19.3.2.6
- کاظمی، راضیه، سیفی، لیلی (1398). نقش کتابخانههای عمومی و دانشگاهی در ترویج و اشاعه خدمات کارآفرینی: مرور نظاممند، مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 30(2)، 39-57.doi: 30484/nastinfo.2019.2324
- کریمی، رضا، اسد زاده باقی، محمد (1403). فراتحلیل مطالعات ارزیابی کیفیت کتابخانههای عمومی با مدل لایب کوال، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، 30(1)، 48-65. http://dx.doi.org/61186/publij.30.1.48
- کهزادی طهنه، مریم، زارعی، عاطفه، معروفی، فخرالدین، بیات، بهروز (۱۴۰۲). اعتبارسنجی الگوی مؤلفههای مدیریت راهبردی کتابخانههای عمومی ایران، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۲۹ (۲)، ۲۴۰-۲۵۸. 61186/publij.29.2.240
- کهزادی طهنه، مریم، زارعی، عاطفه، معروفی، فخرالدین، بیات، بهروز (۱۴۰۳). مهمترین عوامل ایجادکنندۀ شکاف راهبردی در کتابخانههای عمومی ایران، کتابداری و اطلاعرسانی، ۲۷ (۳)، ۱۰۷-۱۳۴. 30481/lis.2023.416962.2095
- معظمی، زهرا، اباذری، زهرا، شریفزاده، رحمان، باب الحوائجی، فهیمه، حریری، نجلا (1404). مؤلفههای تحول دیجیتال در کتابخانههای عمومی: یک مطالعه نظاممند، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، 31(2)، 1-18.
https://doi.org/10.61882/publlij.2025.2066628.1014
- ملکزاده، محسن، زوارقی، رسول، عطاپور، هاشم (۱۴۰۱). بررسی ساختار اداری هیئتامنای کتابخانههای عمومی ایالات متحده آمریکا بهمنظور ارائه الگویی برای کاربست در انجمنهای کتابخانههای عمومی ایران، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۲۸ (۱)، ۵۲-۷۳. 1001.1.26455730.1401.28.1.1.4
- منوچهری، روحالله، اسفندیاری مقدم، علیرضا، زارعی، عاطفه (۱۳۹۶). رتبهبندی و مطالعۀ میزان سودمندی شاخصهای سند چشمانداز ۱۴۰۴ نهاد کتابخانههای عمومی کشور از نظر کارشناسان و اعضای هیئت علمی، تحقیقات اطلاعرسانی و کتابخانههای عمومی، ۲۳ (۴)، ۵۴۱-۵۵۵. 1001.1.26455730.1396.23.4.7.1
- میرمحمدی، سیدمحمد، حسن پور، اکبر (1390). نظام اداری ایران: تحلیلی بر مشکلات و چالش ها، چشمانداز مدیریت دولتی، 2(8)، 9-22. https://sid.ir/paper/207572/fa
- هیئتوزیران جمهوری اسلامی ایران. (1383). آییننامه اجرایی قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانههای عمومی کشور. روزنامه رسمی کشور، 17417.
- IFLA (International Federation of Library Associations and Institutions). (2022). IFLA Guidelines for Professional Library and Information Services.
https://www.ifla.org/publications/node/93954
- Keshvari, M., & Ostani, M., M. (2025). Outreach services of public libraries for disadvantaged communities, Journal of Librarianship and Information Science. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/03400352251368293
- Rahmani, M. et al. (2025). Strategic risk management in public library services: Approaches to prioritization and mitigation, Malaysian Journal of Library & Information Science.
https://doi.org/10.22452/mjlis.vol30no1.4
- Seifi, L., A, S., Shimray, S., R. (2026). Assessing the role of Iranian public librarians in promoting social entrepreneurship. Public Library Quarterly, 45(3), 362-396. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01616846.2025.24809
- Sandelowski, M., Barroso, J. (2007). Handbook for synthesizing qualitative research, Springer publishing company Inc.
- Zimmer L. (2006). Qualitative meta-synthesis: a question of dialoguing with texts, Journal of Advanced Nursing,53(3),311-318. https://doi.org: 1111/j.1365-2648.2006.03721.x. PMID: 16441536.
)