نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت، دانشکده حکمرانی و سیاست، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
2 دانشیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
3 استادیار گروه مدیریت، دانشکده حکمرانی و سیاست، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
چکیده
نظام مالیاتی بهعنوان یکی از ارکان اساسی حکمرانی اقتصادی، نقشی محوری در تأمین منابع عمومی ایفا میکند. با این حال، نظام مالیاتی ایران علیرغم اصلاحات قانونی و اجرایی متعدد، همچنان با چالشهایی چون فساد اداری، ضعف شفافیت مواجه است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و طراحی الگوی تلفیقی حکمرانی خوب و سرمایه اجتماعی در نظام مالیاتی ایران انجام شده است تا از رهگذر پیوند اصول حکمرانی خوب شامل شفافیت، پاسخگویی، عدالت، سلامت اداری و مشارکت با مؤلفههای سرمایه اجتماعی نظیر اعتماد، همبستگی و مشارکت اجتماعی، زمینه ارتقای کارآمدی نهادی و مشروعیت اجتماعی نظام مالیاتی فراهم شود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی و اکتشافی است و با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون انجام شده است. دادهها از طریق ۱۴ مصاحبه نیمهساختاریافته با خبرگان سیاستگذاری مالیاتی، اساتید دانشگاه و مدیران سازمان امور مالیاتی کشور گردآوری و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافتهها به استخراج ۷ مضمون فراگیر، ۱۵ مضمون سازماندهنده و ۵۴ مضمون پایه انجامید. نتایج نشان داد که تحقق حکمرانی مطلوب مالیاتی مستلزم تلفیق سازوکارهای رسمی حکمرانی خوب با ظرفیتهای نرم سرمایه اجتماعی است. شفافیت و پاسخگویی، عدالت مالیاتی، مشارکت اجتماعی، دیجیتالیسازی فرآیندها و مبارزه سیستماتیک با فساد، نقشی کلیدی در بازسازی اعتماد عمومی و افزایش تمکین مالیاتی دارند. در نهایت، الگوی پیشنهادی پژوهش نظام مالیاتی را از نهادی صرفاً درآمدزا به نهادی اجتماعی، مشارکتی و اعتمادآفرین ارتقا میدهد و میتواند راهنمایی عملی برای سیاستگذاران و مدیران مالیاتی در مسیر توسعه پایدار و حکمرانی کارآمد باشد.
عنوان مقاله [English]
An Integrated Model of Good Governance and Social Capital in Iran’s Tax System
نویسندگان [English]
- Arsham Honarkar Ashna 1
- Mohammad Ghasemi 2
- vahid Pourshahabi 3
1 PhD Student, Department of Management, Faculty of Governance and Politics, ZAH.C., Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Management, Faculty of Management and Economics, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Management, Faculty of Governance and Politics, Zah.C., Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
چکیده [English]
The tax system is one of the fundamental pillars of economic governance, playing a crucial role in public revenue generation, social justice, and wealth redistribution. Despite numerous legal and administrative reforms, Iran’s tax system continues to face persistent challenges such as administrative corruption, lack of transparency, tax injustice, bureaucratic inefficiency, and declining public trust, all of which undermine its effectiveness and legitimacy. Accordingly, the present study aims to conceptualize and design an integrated model of good governance and social capital for Iran’s tax system by linking the principles of good governance—including transparency, accountability, equity, administrative integrity, and participation—with the core dimensions of social capital such as trust, social cohesion, participation, and relational capital. The study adopts an applied, qualitative, and exploratory approach and employs thematic analysis to uncover the mental models of experts and develop a conceptual framework for tax governance. Data were collected through 14 semi-structured interviews with tax policy experts, university scholars in public governance, and senior and mid-level managers of the Iranian Tax Administration. Purposeful sampling was conducted based on theoretical saturation. The data were analyzed through open, axial, and selective coding, resulting in the identification of 7 global themes, 15 organizing themes, and 54 basic themes that constitute the final integrated model. The findings indicate that effective tax governance in Iran requires a dynamic interaction between formal governance mechanisms and the soft capacities of social capital. Transparency and accountability play a central role in rebuilding public trust, while tax equity enhances legitimacy through fair tax rates and non-discriminatory regulations. Moreover, voluntary tax compliance is strengthened by social trust, participatory policymaking, digitalized processes, institutional efficiency, and systematic anti-corruption measures. Ultimately, the proposed model redefines the tax system as a socially embedded, participatory, and trust-based institution, providing practical guidance for policymakers seeking sustainable development and legitimate tax governance
)