مطالعات مدیریت خدمات عمومی

چالش‌های اجرای خط‌مشی‌های عمومی صدور مجوزهای صنعتی در صنعت پتروشیمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رضا بسطامی 1
مهدی مرتضوی 2
رشید قانعی 3

1 دانشگاه تربیت مدرس، تهران،ایران

2 دانشگاه تربیت مدرس تهران، ایران

3 دانشگاه تربیت مدرس تهران

https://doi.org/10.22054/spsa.2026.91733.1132
چکیده
هدف پژوهش شناسایی و تحلیل چالش‌های اجرایی خطمشی‌در فرآیند صدور مجوز در صنعت پتروشیمی با استفاده ازروش ترکیبی است. در مرحله کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 6 خبره متشکل از مدیران و متخصصان با حداقل 5 سال تجربه مستقیم در زمینه دریافت مجوزهای صنعت پتروشیمی که به روش نمونه‌گیری گلوله برفی انتخاب شده بودند، با روش تحلیل مضمون منجر به شناسایی 4 مضمون سازمان‌دهنده و 15 مضمون پایه شد. در مرحله کمی، مضامین پس از دو دور نظرسنجی از خبرگان و تحلیل کمی به روش دلفی فازی، اجماع حاصل شد.  مهم‌ترین چالش شناسایی‌شده، «عملکرد جزیره‌ای و تعارض منافع میان نهادهای ذی‌ربط» بود. یافته‌ها چالش‌های ساختاری و فرآیندی مؤثر بر کارایی خطمشی‌های صدور مجوز در مرحله اجرا را آشکار می‌سازد و با ارائه راه‌کارهای مبتنی بر یافته‌ها موجب بهبود مجوزدهی و توسعه در صنعت پتروشیمی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

خطمشی‌گذاری عمومی
صدور مجوزهای صنعتی
صنعت پتروشیمی
درگاه ملی مجوزها
روش دلفی فازی

عنوان مقاله English

Analyzing the challenges facing the implementation of industrial licensing policies. Case study: Petrochemical industry.

نویسندگان English

reza bastami 1
mahdi mortazavi 2
rashid ghanei 3
1 Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

The aim of the research is to identify and analyze the challenges of policy implementation in the licensing process in the petrochemical industry using a mixed method. In the qualitative phase, data were collected through semi-structured interviews with 6 experts consisting of managers and specialists with at least 5 years of direct experience in obtaining licenses in the petrochemical industry, who were selected using a snowball sampling method, and thematic analysis led to the identification of 4 organizing themes and 15 basic themes. In the quantitative phase, the themes were agreed upon after two rounds of expert surveys and quantitative analysis using the Fuzzy Delphi method. The most important challenge identified was “insular performance and conflict of interest among relevant institutions”. The findings reveal structural and process challenges affecting the efficiency of licensing policies in the implementation phase and provide solutions based on the findings to improve licensing and development in the petrochemical industry.

کلیدواژه‌ها English

public policymaking
industrial licensing
petrochemical industry
national licensing portal
fuzzy delphi method
  1. آرانی، س. ع. س. (1403). تاثیر قانون تسهیل صدور مجوز کسب و کار مصوب 1401 بر ماهیت رسالت (وظایف) سردفتری و ویژگی های آن. نشریه پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری، 2(1)، 73–
  2. احمدیان، م. (1401). طراحی شاخص های نظارتی عملکرد نهادهای مسئول در اصلاح نظام مجوزدهی کسب وکار در ایران.
  3. احمدیان، م.، و سپهریان، ع. (1400). گزارش نظارت بر اجرای احکام قانونی مجوزهای کسب وکار ۲. پایگاه اطلاع رسانی مجوزهای کسب وکار.
  4. احمدیان، م.، و هنرور، ر. (1400). گزارش نظارتی ماده (۲۲) قانون برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران: ارتقای رتبه ایران در گزارش انجام کسب وکار بانک جهانی.
  5. بیگی، ‌میلاد، و محمدیان، ‌محمدصادق. (1402). مخاطرات تسهیل صدور مجوز در کسب وکارهای مستلزم تحقیق و توسعه. گزارش های کارشناسی (مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی).
  6. رحیم‌دوست، ا. (1402). راهبردهای حمایت از تولید داخلی تجهیزات و قطعات کلیدی در صنعت نفت و گاز. ماهنامه علمی «امنیت اقتصادی»، 10(3)، 4–
  7. سرحدی، ‌کاظم، و ابریشمی‌راد، ‌محمدامین. (1403). آسیب‌شناسی ساختار و صلاحیت‌های هیات مقررات‌زدایی و بهبود محیط کسب و کار. حقوق اداری، 38(11)، 156–
  8. سیاح، س. (1400). گزارش نظارتی بر احکام قانونی مجوزهای کسب وکار ۴. درباره پدیده فروش مجوزهای کسب وکار.
  9. شفیعی، ‌سعیده. (1391). چالش های پیش روی بخش نفت، گاز و پتروشیمی با توجه به اهداف سند چشم انداز. اقتصاد انرژی، 151–152(1)، 31–
  10. شکوهی، م. ر.، محتشمی پور، ر.، و حسینی مهر، س. ح. (1399). بررسی چالش‌های صنعت پتروشیمی ایران در چارچوب سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی. مجلس و راهبرد، 27(102)، 295–
  11. عباسی، ‌زهرا، و رضایی‌حقیقت، ‌خدیجه. (1390). شناسایی رویه های صدور مجوز ملی واردات و مطابقت با موافقت نامه های سازمان تجارت جهانی. اقتصاد و تجارت نوین، 27–28(7)، 175–
  12. فاطمی، س.، و احمدیان، م. (1400). گزارش نظارت بر اجرای احکام قانونی مجوزهای کسب وکار ۵. راستی آزمایی میدانی شرایط و مدارک مندرج در پایگاه اطلاع رسانی مجوزهای کسب وکار.
  13. گل وردی، م.، حسین پور چایجانی، س.، و رستگاری کلاچایی، ف. (1401). مطالعه‌ای دامنه‌ای بر مقالات علمی منتشرشده در حوزه اجرای خط‌مشی عمومی در ایران. مطالعات مدیریت دولتی ایران، 4(2)، 103–
  14. محمدی، ‌احمد. (1395). تحلیل واکنش بازار محصولات پتروشیمی و فراورده های نفتی به سیاست سقف قیمت و حذف آن در بازار. پژوهش های اقتصادی ایران، 66(21)، 151–
  15. مرکزمالمیری، ا. (1398). موانع تسهیل صدور مجوزهای کسب وکار در ایران گزارش نظارتی عملکرد هیئت مقررات زدایی و تسهیل صدور مجوزهای کسب وکار.
  16. مرکزمالمیری، ا. (1401). الزامات اصلاح و ارتقای پایگاه اطلاعات قوانین و مقررات مرتبط با محیط کسب وکار (موضوع ماده (۲) قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب وکار). ماهنامه گزارش های کارشناسی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، 30(12).
  17. موسوی، ‌سیدعلی‌اصغر، شیرجیان، ‌منوچهر، و خوش‌منظر، ‌جواد. (1401). بررسی مشکلات نظام صدور مجوزهای کسب‌وکار و راه‌های برون‌رفت از آن. مجله اقتصادی، 239(22)، 133–
  18. نجفی رستاقی، ح.، و ذوالفقارزاده، م. م. (1403). چالش‌ها و راهکارهای هوشمندسازی فرایند خط مشی گذاری عمومی؛ پیشنهادهایی برای نظام برنامه ریزی توسعه در ایران. حکمرانی و توسعه، 3(2)، 3–
  19. نرگسیان، ع.، و یوسفی راد، م. (1402). ایستایی خط مشی های عمومی: فهم رهاشدگی خط مشی های عمومی در بخش خصوصی ایران (حوزه صنایع). حکمرانی و توسعه، 2(4)، 41–
  20. نعیم‌وفا، ‌سجاد، و اعتماد، ‌سیده‌مریم. (1400). بررسی نظام حقوقی حاکم بر صدور مجوز برای کسب‌وکارهای اینترنتی در ایران. حقوق فناوری‌های نوین، 3(2)، 221–
  21. یاراحمدی، ‌محمد، و صادقی‌شاهدانی، ‌مهدی. (1403). واکاوی مؤلفه‌های سیاست‌ صنعتی برپایۀ مطالعۀ روشمند سیاست‌های کلی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر صنعت پتروشیمی. سیاست های راهبردی و کلان، 47(12)، 620–
  22. Bojadziev, G., & Bojadziev, M. (2007). Fuzzy Logic for Business, Finance, and Management (Vol. 23). WORLD SCIENTIFIC. https://doi.org/10.1142/6451
  23. Braun, Virginia., & Clarke, Victoria. (2022). Thematic analysis : a practical guide. SAGE.
  24. Chen, S., Jiang, W., & Zhou, C. (2023). Development of Permit-to-Work Management System Based on POP Model for Petrochemical Construction Safety. Journal of Intelligent Construction, 1(2), 1–19. https://doi.org/10.26599/JIC.2023.9180012
  25. Cillari, A., Stephens, S., & Werner, A. (2021). Best practice in license allocation in the oil and gas industry: A review of five countries. Resources Policy, 74, 102296. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2021.102296
  26. Creswell, J. W. . (2009). Research design : qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage.
  27. Ergas, H. (1987). The importance of technology policy. In Economic Policy and Technological Performance (pp. 51–96). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511559938.005
  28. Geroski, P. A. (1990). Procurement policy as a tool of industrial policy. International Review of Applied Economics, 4(2), 182–198. https://doi.org/10.1080/758523673
  29. Habibi, A., Jahantigh, F. F., & Sarafrazi, A. (2015). Fuzzy Delphi Technique for Forecasting and Screening Items. Asian Journal of Research in Business Economics and Management, 5, 130–143. https://doi.org/10.5958/2249-7307.2015.00036.5
  30. Kastelli, I., Mamica, L., & Lee, K. (2023). New perspectives and issues in industrial policy for sustainable development: from developmental and entrepreneurial to environmental state. Review of Evolutionary Political Economy, 4(1), 1–25. https://doi.org/10.1007/s43253-023-00100-2
  31. Kusmaryono, I., Wijayanti, D., & Maharani, H. R. (2022). Number of Response Options, Reliability, Validity, and Potential Bias in the Use of the Likert Scale Education and Social Science Research: A Literature Review. International Journal of Educational Methodology, 8(4), 625–637. https://doi.org/10.12973/ijem.8.4.625
  32. McDonald, F., Tsagdis, D., & Huang, Q. (2006). The development of industrial clusters and public policy. Entrepreneurship & Regional Development, 18(6), 525–542. https://doi.org/10.1080/08985620600884636
  33. Olufemi Obasa, S., & Olurotimi Olurin, E. (2025). The Nexus Between Public Bureaucrats And Policy Implementation Failures In Nigeria: Examining Challenges And Implications. International Journal Of Innovation, Management And Social Sciences, 1(1).
  34. Owen, G. (2012). Industrial policy in Europe since the Second World War: what has been learnt?
  35. Parker, C., Scott, S., & Geddes, A. (2019). Snowball Sampling. SAGE Publications Ltd. https://doi.org/10.4135/9781526421036831710
  36. Porter, M. E. (1998, November). Clusters and the New Economics of Competition. Harvard Business Review. https://hbr.org/1998/11/clusters-and-the-new-economics-of-competition
  37. Saunders, M. N. K. ., Lewis, Philip., & Thornhill, Adrian. (2023). Research methods for business students. Pearson.
  38. Steinebach, Y., Knill, C., & Casula, M. (2025). Policy Growth and Its Impacts on Policy Implementation: Changes, Challenges and Chances. Regulation & Governance, 19(3), 601–606. https://doi.org/10.1111/rego.70041
  39. Yamawaki, H. (2002). The Evolution and Structure of Industrial Clusters in Japan. Small Business Economics, 18(1–3), 121–140. https://doi.org/10.1023/A:1015134028335
  40. Yusof, N., Hashim, N. L., & Hussain, A. (2022). A review of fuzzy Delphi method application in human-computer interaction studies. In AIP Conference Proceedings (Vol. 2472). https://doi.org/10.1063/5.0094417
مطالعات مدیریت خدمات عمومی
دوره 4، شماره 11
بهار 1405
صفحه 51-84

  • تاریخ دریافت 07 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 10 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1405

صفحه اصلی

اعضای هئیت تحریریه

ارسال مقاله

تماس با ما

هزینه بررسی مقاله ها